Đạo lý và Hạnh phúc (P2)

Theo báo cáo mới đây của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): “Yếu tố quyết định quan trọng nhất của hạnh phúc thịnh vượng không phải là mức thu nhập… Nhân tố quan trọng nhất là phạm vi an toàn của thu nhập được do dưới dạng bảo hộ thu nhập và mức dộ ít bất bình dẳng về thu nhập( ,(l). Vì thế mặc dù hoạt động tự do của thị trường có thể là rất tốt cho phương pháp hữu hiệu nhất trong việc tạo ra sự tăng trưởng kinh tế, giá trị của nó cũng phái được xem xét bằng khả năng của nó hay thực tế là sự bất lực của nó trong việc giảm được nhiều tình trạng nghèo cả tuyệt đối và tương đối của những người hiện thời được chế độ đối xử tốt ít nhất(31). Sự toàn cầu hóa và du nhập chủ nghĩa tư bản kiểu Mĩ, đồng thời cùng vợi sự liên kết toàn cầu, giảm quy mỏ, mất nguồn cung cấp là nguyên nhân tăng sự mất an toàn về công ăn việc làm và thu nhập ở khắp mọi nơi, trong một số trường hợp đã xảy ra đột ngột. Các học giả và cộng đồng quốc tế đã thừa nhận muộn màng mối quan hệ ngược lại giữa một bên là sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu một chiều và một bên là sự công bằng xã hội và dạo lí. Pascal Lamy – Chủ tịch Hội đồng Thương mại của Liên minh châu Âu (EƯ Trade Commission) đã cảnh báo rằng “Toàn cầu hóa và sự mở rộng hệ thống thị trường đã tạo ra một quá trình tuyển chọn khắc nghiệt thưởng cho những người khóe nhiều hơn những ké yếu. Nếu các vị không bù lại bằng sự bảo dam tính trọn gói cho những người yếu thì hệ thống dó sẽ nổ tung ở một số giai doạn”c’2).
Thật ra, mỗi nước đều có thể quyết định và điều chỉnh mức an toàn về cồng ăn việc làm và về thu nhập cho các công dân của mình. Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế lưu ý: “Sự phân bố tính không an toàn về kinh tế trên toàn cầu không khớp với sự phân bố thu nhập trên toàn cầu. Một số nước có thu nhập thấp (kể cả nhiều nước ở Nam Á và Đông – Nam Á) đã dược mức an toàn cao hơn – và vì thế hạnh phúc hơn một số nước như thế có mức thu nhập tương tự'”1’1. Những thí dụ tích cực bao gồm Việt Nam và Srri Lanka – những nước đã thực hiện các chính sách công cộng dược dề ra tương dối tốt và dã cung cấp các dịch vụ cho cả cộng đồng. Trái lại, mức hạnh phúc ở MI đã giảm xuống trong những năm gần đây mặc dù mức thu nhập đã tăng lên(34). Xét tình trạng hiện nay, theo Ng, “Vấn đề tăng trưởng kinh tế có làm tăng hạnh phúc được hay không và loại chính sách công cộng nào làm tăng được hạnh phúc là những vấn đề quan trọng nhất mà các nhà kinh tế học [và những người đề ra chính sách] phải cố trả lời”°5).
Giảng giải đạo lí trên diễn đàn quốc tế thường hay dựa nhất vào Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ thông của Liên Hợp Quốc lấy châu Âu làm trung tâm. Những hạn chế của nó là rõ ràng từ sự thật là quyền tự quyết thậm chí không được nhắc đến trong văn kiện năm 1948(36). Tương tự như thế, chỉ trong mấy thập niên mới đây mới có khái niệm về nhân quyền đã mở rộng đến việc chú ý đến chương trình hành động bao gồm đầy đủ hơn những nhu cầu cơ bản (sơ đẳng). Các nhu cầu ấy xếp hàng từ lương thực – thực phẩm, nhà ở, giáo dục, y tế đến giảm thất nghiệp và giảm nghèo – thường là những nguồn đau khổ buồn phiền chủ yếu ở các nước nghèo hơn. Báo cáo về sự Phát triển con người trình bày những tài liệu phát hiện về Chỉ số phát triển con người (Human Development Index: HDI) – một cố gắng đổi mới nhằm đánh giá sự tiến bộ và hiệu suất tương đối của các nước khác nhau về những vấn đề then chốt như sự phát triển có liên quan đến giới tính và sự nghèo khổ của con người. Bản báo cáo đó đã tiếp tục phản đối mạnh mẽ rằng sự phát triển con người là vấn đề chính trị nhiều hơn là kinh tế vì chính trị quyết định những người nghèo và những người bị gạt ra ngoài lề xã hội có thể có quyền sử dụng phương tiện tiếp cận công bằng hay không.