Đạo lý và Hạnh phúc (P3)

Trong thiên niên kỉ mới này đã tăng sự cần thiết phải diễn đạt chính xác chương trình nghị sự mới có tính đạo lí toàn cầu bao gồm các thành phố dân tộc, các tôn giáo, các ngôn ngữ và những giá trị khác nhau. Trong bối cảnh cảnh quan văn hoá và chính trị mới, bản báo cáo của Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) có tựa đề Tự do văn hoá trong Thế giới đa dạng ngày nay đã chỉ trích mạnh mẽ nhiều thói quen đã ăn sâu vững chắc từ lâu, đặc biệt nhằm vào những thói quen nhằm chống lại dân bản xứ bị bóc lột, dân tộc thiểu số và những người di cư( ‘7). Luận điểm cốt lõi của nó ủng hộ quyền tự do cho tất cả công dân được lựa chọn nhiều bản sắc của mình và được dẫn dắt cuộc đời mà họ coi trọng không bị thiệt thòi nghiêm trọng trong cả quá trình. Vì vậy nhân quyền và giảng giải đạo 4í đã được mở rộng bằng sự xem xét quyền xã hội và quyền chính trị, bây giờ đã có thêm khía cạnh quyền văn hoá và sự công bằng văn hoá.

Bán báo cáo này đã phản bác một cách có sức thuyết phục và vạch trần bốn đức tin về những chuyện hoang đường. Thứ nhất, quyết định luận vân hoá (cultural determinism) – luận cương năm 1930 của Max Weber về bản chất của giá trị đạo Tin Lành trong sự phát triển thành công của nền kinh tế công nghiệp tư bán chủ nghĩa đã thay đổi bởi sự thành công mới đây về kinh tế của các nước không theo đạo Tin Lành ở Tây Âu’ ‘X). Có thể rút ra những bài học tương tự như thế từ huyền thoại về phép thẩn diệu kinh tế của Đỏng Á dang được cho là nhờ tác phẩm đạo lí Khổng giáo. Thứ hai, chủ nghĩa truyền thống văn hoá, nơi mà thông lệ truyền thống và giá trị nào đó được báo tồn nghiêm ngặt thường trở thành công cụ hữu hiệu dể chặn đứng sự phát triển văn hoá khác và để chèn ép những nền văn hoá “thấp hơn”. Tất cả các nền văn hoá đều phải tiếp tục thay đổi và thích nghi với sự rối loạn chính do sự tăng trướng kinh tế nhanh chóng và tác động bên ngoài của công nghệ thông tin và toàn cầu tạo ra. Thứ ba, tính dồng nhất văn hoá – ở nơi mà hình ảnh theo tập tục (thông thường), về nước mạnh được đặc trưng bởi bản sắc mạnh mẽ, khác thường gồm có một ngôn ngữ và một nền văn hoá thống nhất, và điều đó bây giờ đang còn được tranh cãi. Đa dạng hóa trong những năm mới đây đã trở nên cần thiết, vì nhiều quốc gia phải đương đầu với đòi hỏi tăng nhiều để thực hiện các giải pháp không thể tưởng tượng được trước dây. Chẳng hạn Canada đã công nhận sự bình đẳng về địa vị của cộng dồng những người nói tiếng Anh và cộng đồng những người nói tiếng Pháp. Thứ tư, bản sắc khác thường – ở nơi mà ý niệm về bản sắc được nhận thức như đã cố định và ổn định – có thách thức đã tăng lên trong khi thuyết đa bản sắc dã giành được ưu thế. Người ta có thể có nhiều bán sắc khác nhau trong cùng một lúc, và mỗi cá nhân phải có nhiệm vụ ưu tiên những sự sáp nhập khác nhau nếu cần và khi cần.

Ý kiến của tôi là báo cáo HDI (Chỉ số Phát triển con người) phái tôn trọng quyền vãn hoá của các quốc gia dân tộc bất kể hệ tư tưởng chính trị và kĩ thuật. Văn hoá phải dược coi là quyền vốn có của các quốc gia dân tộc và các cộng dổng( W). Chủ tịch Trung Hoa Hồ cẩm Đào (Hu Jintao) vừa mới tuyên bố rằng “Nền dàn chủ kiểu phương Tây là ngỗ cụt đối với Trung Hoa”<4(” chứng tỏ rằng sự nhấn mạnh được lặp lại của bản báo cáo những lời giải thích theo hướng phương Tây về quyền tự do cá nhân và các thể chế dân chú sẽ không được chấp nhận một cách phổ biến (đối với mọi người, ở mọi nơi, mọi lúc). Cần có phương pháp ít can thiệp hơn vào nước khác, có tính chất tế nhị hơn đối với thực tế chính trị. Điều đó sẽ bảo đảm cho những mục tiêu đáng khâm phục của bản báo cáo đõ vẫn có thể được thực hiện hữu hiệu trên cơ sở khái niệm trọn vẹn hơn về quyền văn hoá và sự công bằng văn hoá.

Định nghĩa và đo lường hạnh phúc là một nhiệm vụ không dễ tí nào. Chỉ số Phát triển con người (HDI) là phương pháp đổi mới hướng tới việc đo kết cục và các mục tiêu phát triển. Tuy nhiên, cái chỉ thị có tính chỉnh thể (holistic) cho con người khỏe mạnh, hạnh phúc, đem lại sự ưu tiên cho giá trị của hạnh phúc vẫn chưa được thừa nhận một cách phổ biến (cho tất cả mọi người, ở mọi nơi, mọi lúc). Hơn nữa, nền vãn hoá hậu – hiện đại ngày nay đã thúc đẩy sự thay đổi năng động và đem lại những giá trị mới như sự dung thứ những khác biệt, chủ nghĩa đa nguyên và sự nổi loạn. Những thách thức mới đó đòi hỏi sự điều chỉnh gây đau đớn đối với quy tắc đạo lí của xu hướng chỉ dạo truyền thống và bản chất tự nhiên ở tất cả các nước. Sự hiểu biết sâu sắc hơn và sự tồn trọng quyền văn hoá sẽ đóng góp cho sự giảng giải dạo lí mới trên cơ sở hạnh phúc, công bằng xã hội, bình đảng và chú nghĩa đa nguyên cấp tiến.