Hậu quy hoạch (P3)

Ở tất cả các thành phố ấy, kết quả của hậu – Quy hoạch có vẻ như khác nhau xa ở mỗi thành phố và sẽ được xác định rộng rãi bởi sự lựa chọn những sự thay đổi và các yếu tố then chốt như sự bền vững sinh thái, chất lượng cuộc sống, đạo lí và sự công bằng về không gian. Mỗi thành phố có thể bao gồm những nét đặc điểm của mình để có được một thực thể rõ ràng. Sự quan sát lướt qua Bangkok và Thượng Hải (Shanghai) cũng thuyết phục được bất cứ ai rằng hậu – quy hoạch dường như tránh được sự đơn điệu và những hình ảnh không có kết quả của Thành phố – phi bản sắc của Koolhaas.
Trừ một số trường hợp, việc xây dựng rất nhiều nhà cao tầng ở các thành phố thuộc những nền kinh tế đang phát triển ở châu Á chỉ là các bản sao chép của bản gốc, thẩm mĩ lỗi thời, chủ nghĩa địa phương giả tạo và xử lí mặt đứng một cách vô nghĩa. Bản chất của năng lực sáng tạo của địa phương và sự tương tác năng động để ổn định sự thuyết trình về kiến trúc và hành nghề kiến trúc cũng đã được hiểu đầy đủ và đã được phát triển. Sự thiếu tính kiến trúc và hiện tượng phi – bản sắc do đó mà vừa không thể tránh được, vừa là đáng tiếc. Thật may mắn là xét theo sức rung động ngày càng tăng trong nghệ thuật – điện ảnh, nhà hát và thậm chí cả sáng tác văn học – ở khu vực châu Á, điều đó diễn ra không quá lâu trước khi chất lượng của kiến trúc được cải thiện đáng kể.

Hong Kong
Bangkok
Thượng Hải (Shanghai)

Trong hậu – quy hoạch, các nhà cao tầng được xây dựng ở khắp nơi tùy theo khả năng có thể có đất và dùng được đất, khả năng có thể tới được và lợi nhuận. Dù là chúng có xu hướng phá vỡ môi trường hiện có, có thể phải cẩn thận để bảo đảm cho chúng không phải là nguyên nhân của sự tàn phá vô ích. Việc đưa những tòa nhà có quy mô khác nhau và có chức năng khác nhau vào sử dụng thường tương tác một cách tích cực với các công trình hiện có bằng những cách bất ngờ và lí thú. Phương pháp đem lại sức sống mới đó có thể dược áp dụng một cách hữu hiệu với chi phí có thể chấp nhận được trong khi tránh được việc giải tỏa toàn bộ và di dời những người nghèo và các doanh nghiệp nhỏ của địa phương<xì). Điều đó đã xảy ra ở nhiều thành phố châu Á, nhất là ở nơi những người ngụ cư địa phương và những người bị thiệt thòi về quyền lợi được tổ chức tốt hơn. Tuy nhiên, một số thành phố vẫn còn tiếp tục tái phát triển theo phong cách tabula – rasa (phá hủy san bằng) trên cơ sở lí luận quy hoạch hiện đại chủ nghĩa đã lỗi thời. Ớ Trung Hoa, tiếng kêu la của các chủ trại và những người nghèo phải di dời bây giờ đã trở nên to hơn và ngày càng xảy ra nhiều hơn(X4).
Khi những con đường chính, đường cao tốc được nâng cao, đường một ray, lối qua đường cho khách bộ hành và đường xe điện ngầm dưới đất gặp nhau sẽ dẫn đến sự bùng nổ cảnh tượng hỗn loạn.Các hoạt động đô thị đầy sức sống vẫn tiếp tục không suy giám, mặc dù có những biến đổi tự nhiên và sự phá vỡ gây xúc động đối với môi trường trước mắt. Sự kết hợp tiếng ồn với vô số hình ảnh bắt gặp đáng ngạc nhiên đem lại sự kích thích khoái cảm và niềm hân hoan khó mà tin được, nhất là khi những hoạt động sáng tạo được xuất hiện trong khoáng không gian trống. Tuy nhiên, theo ngôn ngữ quy hoạch hiện đại chủ nghĩa thì hình ánh đó là chốn địa ngục hoàn toàn buồn thảm. Các thí dụ bao gồm cả khu Quảng trường Xiêm (Siam Square) ờ Bangkok và Chỗ chắn tàu Diên An (Yan – an Grade Crossing) ở Thượng Hải (Shanghai)1*5′. Những sự phát triển ấy là kì quái dưới con mắt người phương Tây, nhưng đối với dân địa phương thì chúng tượng trưng cho Quy hoạch đô thị mới, không tưởng của những cơ hội cho đến nay vẫn ẩn khuất và sinh lực năng động.
Điều đáng khích lệ là nhiều thành phố ở châu Á bây giờ đã chấp nhận hoặc đã thừa nhận sự cần thiết phải bảo tồn các di tích lịch sử và những khu truyền thống như những công viên được giữ lại và các địa điểm thiên nhiên (nguyên thủy). Ý thức về sự cần thiết phải bảo tồn “đất công” cũng ngày càng được nâng cao, chẳng hạn như giữ lại những chổ hội họp của cộng đồng và các nghĩa trang cũ và tránh chuyển chúng sang dùng cho việc khác.
Những địa điểm ấy rất khác nhau về tính chất tự nhiên của chúng. Chúng thay đổi về quy mô và được phân bố không đều. Trong bầu không khí hậu – quy hoạch hiện nay ở châu Á, ý nghĩa xã hội và tâm lí tập thể của chúng đối với cộng đồng đô thị rộng lớn phải được công nhận. Cùng với các không gian không xác định và vô số khoảng không gian trống ở giữa, chúng tạo ra bản chất sinh động cho những nét đặc điểm địa phương và sự tiến hóa của những bản sắc tự nhiên rõ rệt. Trạng thái nằm ngang phổ biến của các khu vực bảo tồn và những không gian không xác định sẽ tạo ra một mạng lưới phức tạp trong cảnh quan đô thị và sẽ thu hút, chinh phục và hòa nhập với sự xâm nhập theo phương thẳng đứng không có bản sắc. Mặc dù có sự bành trướng tự nhiên chủ yếu và sự bùng nổ dân số, mỗi thành phố hậu – quy hoạch ở châu Á đều vẫn có thể tạo lập được những nét đặc thù và sự khác biệt của mình.
Trong bối cảnh hậu – quy hoạch, việc đi vào hành nghề theo đạo lí dựa trên cơ sở sự công bằng về không gian, sự công bằng về môi trường và công bằng xã hội để điều chỉnh sự tham lam và sự bóc lột là một nhiệm vụ quá khó khăn. Còn lâu mới đủ mơ những giấc mơ và truyền cảm hứng cho những cảnh mộng. Sự thực hiện quy hoạch theo đạo lí kéo theo sự lựa chọn chính trị có cân nhắc kĩ đòi hỏi sự cố gắng lớn, sự cương quyết và sự ủng hộ dựa rộng rãi vào cộng đồng.