Làm lại Singapore (1995-Hiện nay) (P4)

Như vậy rõ ràng là sự kiểm soát của Nhà nước đã không chứng tỏ là một động lực làm tê liệt trong bối cảnh của nghệ thuật địa phương vì các nghệ sĩ đã trở nên khéo léo hơn, có kinh nghiệm hơn và tinh tế hơn trong việc ngăn chặn những dấu hiệu ranh giới mập mờ. Ví dụ như tại Chung cư Vinhomes Nguyễn Chí Thanh Hình như không thể tránh khỏi cái xu hướng nới lỏng, dù rằng hiện nay vẫn chỉ là tượng trưng, sẽ tiếp tục lan rộng. Tuy nhiên, các nghệ sĩ thường lao vào đấu tranh gay go về việc cung cấp tài chính, về khán giả và về sự công nhận có tính quyết định của địa phương, trong khi đó thì sự chi phối tiếp tục của Nhà nước về những hoạt động văn hoá vẫn là yếu tố ngăn cản quyết định đối với sự phát triển nghệ thuật địa phương. Ngay cả như “những người trước đây ủng hộ Nhà nước thì nay đang biểu lộ một mong muốn cho tính sáng tạo “lộn xộn”, cho người kém tuân thủ và cho người có thể kích động cái tham vọng của Singapore là trung tâm của công nghệ thông tin”(2l)6) một số người như Tan Chong Kee lo lắng rằng Singapore đang di chuyển tới một tầm quan trọng lớn hơn về khả năng phát triển thương mại trong sản xuất nghệ thuật. Vì vậy Tan đặt câu hỏi “phải chăng nghệ sĩ sẽ thành công hơn trong việc giám sát các không gian cho trận chiến phê bình dưới chủ nghĩa tư bản toàn cầu hơn là dưới chế độ độc đoán địa phương”(2()7). Để cho nghệ thuật thực sự phát triển hưng thịnh thì nó phải được độc lập đối với chương trình nghị sự chính trị. Kuo Pao Kun đã nhấn mạnh điểm này liên tục và sử dụng lí lẽ của Lỗ Tấn (Lu Xun):” Lỗ Tấn đã nói rằng, bản chất của tất cả phong trào và đảng phái chính trị là nắm giữ tiếp và duy trì vĩnh viễn quyền cai trị; và trong bản chất của nghệ thuật thì luôn luôn theo đuổi chân lí, ngay cả khi tự gây ra cho mình sự thù địch của những quyền lực cai trị”(2<m).
Vì cam kết theo đuổi mục đích duy nhất tiến tới thực hiện hữu hiệu một quốc gia phát triển, từ năm 1975 Singapore đã hoàn toàn chịu sự lộ thuộc nước ngoài trong kiến trúc và Quy hoạch. Phong cách kiến trúc quốc tế của nó trong hình ảnh phố Wall (Wall Street) của New York minh họa cho quan điểm của Guy Debord rằng “cái mà cảnh quan thể hiện là toàn bộ thực tiễn của một sự hình thành đặc biệt về kinh tế và xã hội”, cái “chương trình nghị sự” đó cũng là thời điểm lịch sử mà chúng ta ngẫu nhiên bị thống trị”(209). Đối với nhiều kiến trúc sư địa phương có nhiều sáng tạo thì những năm kế tiếp đầy các cơ hội bị bỏ lỡ, đầy phiền muộn và suy sụp tinh thần không thể tin được. Chỉ từ giữa thập niên 1990 Chính phủ mới muộn mằn nhận ra rằng cần phải phát triển và ủng hộ một môi trường sáng tạo và một cộng đồng địa phương sôi động về nghệ thuật và kiến trúc để hướng tới một Singapore mang tính thế giới.
Tuy nhiên, hai kiến trúc sư dịa phương – Tay Kheng Soon và bản thân tôi – vẫn kiên trì tạo nhiều đồ án ngoài luồng và thử nghiệm, kiên trì chủ trì cuộc bàn luận mang tính lí thuyết trong nhiều thập niên. Năm 2002 tôi đã chuyển giao việc hành nghề kiến trúc của tôi cho người cộng sự của tôi là Wok Wei Wei. Những đồ án chủ yếu cuối cùng của tôi như Trung tâm cộng đồng Marine Parade (2000)(2IO) và Khách sạn Gallery (2001) được cùng làm với Tang Guan Bee(2ll). Tôi tiếp tục viết và thuyết trình về văn hoá của các thành phố châu Á trong bối cảnh Hậu – hiện đại, tính toàn cầu thích ứng với địa phương và công bằng xã hội. Trong lời Leonie Sandercock giới thiệu cuốn sách Alternative (Post) Modernity mới đây của tôi, bà đã coi tôi như một trong những tiếng nói tiên phong cho “nền quy hoạch đô thị hậu – hiện đại cấp tiến”(2l2). Tay Kheng Soon đã tiếp tục hành nghề kiến trúc của ông với quy mô khiêm tốn hơn. Ông đã dành nhiều thời gian hơn cho việc giảng dạy và phát triển các đặc điểm thiết kế kiến trúc nhiệt đới bao gồm cả tính bền vững và tính sinh thái học. Ông vẫn là nhà trí thức nổi tiếng thẳng thắn nhất về kiến trúc và môi trường đô thị của Singapore. Theo Robert Powell thì mới đây Tay đã tuyên bố rằng đây là tính tự mãn và thiếu tự trọng (của Chính phủ Singapore), Chính phủ luôn luôn lôi kéo tới một giải pháp của phương Tây… Một nền kiến trúc mới làm sao có thể đứng lên mà không tin tưởng vào khả năng độc lập bẩm sinh của con người,,(2I3).
Những kiến trúc sư khác hiện nay đang ở tuổi 60 cũng xứng đáng được kể đến. Cả Sonny Chan Sau Yan và Kerry Hill đã tiếp tục hành nghề nghiêm chỉnh, đã vượt qua được các năm hỗn loạn đó. Chính vì vậy phần lớn những công trình lớn của họ được xây dựng trong khu vực châu Á đều ở ngoài Singapore. Các công trình mới đây của Chan bao gồm Nhà số 32, đường Coronation Tây (2004), các công trình của Hill bao gồm Nhà của Hội Criket Singapore (2000)(214). Tang Guan Bee vẫn làm việc cho những công trình thử nghiệm của ông bao gồm Chỗ ở dưới gầm cầu đô thị (Urban Bridge Loft Housing) và Tổ hợp công trình thương mại hỗn hợp (Mixed Commercial Complex) ở Hong Kong.
Trong khi các kiến trúc sư có nhiều khả năng sáng tạo thuộc khu vực tư nhân phần nào bị mệt mỏi thì từ năm 1975 đến giữa thập niên 1990 những chương trình cải thiện công cộng to lớn đã trở thành nét đặc trưng chủ đạo của cảnh quan đô thị Singapore. Các chương trình này được nhiều kiến trúc sư tận tâm của Sở Công chính thực hiện có hiệu quả. Liu Thai Ker là người giữ vai trò chủ đạo trong việc quy hoạch và thiết kế xây dựng nhà ở chung cư của Singapore. Ông luôn luôn khẳng định rằng hiện nay Singapore được xếp hạng là một trong những thành phố được thiết kế tốt nhất trên thế giới(2l5). Ngày nay ông đang giữ cương vị lãnh đạo RSP – một cơ sở lớn hành nghề tư nhân đang hoạt động khắp châu Á. Ông giữ nhiều chức vụ lãnh đạo được luật pháp quy định trong nhiều năm và là thành viên tin cậy của nhóm khống chế giới quyền lực trong nước. Ông vẫn tiếp tục là Hiệu trưởng Trường Thiết kế mĩ thuật công nghiệp và Trưởng ban Cố vấn về môi trường – cơ quan giám sát và chỉ đạo các chính sách của Trường Kiến trúc thuộc Đại học Quốc gia Singapore. Cuối cùng, ông còn là Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Quốc gia – cơ quan cung cấp tài chính, cũng như quy định và thúc đẩy những hoạt động của cộng đồng nghệ thuật.
Các điều chỉnh mới đây và sự nới lỏng những quy định về quy hoạch và xây dựng, nhất là các quy định về quản lí thiết kế nhà chung cư đã được tiến
hành. Với những điều kiện mới như thế, giới kiến trúc sư địa phương đã đưa ra các giải pháp thiết kế mới, thường mang lại kết quả là tăng thêm lợi nhuận cho giới kinh doanh bất động sản. Tuy nhiên, trong bài tham luận tại một hội thảo, cố Giáo sư Eric Lye – một nhà phê bình nổi tiếng và là một nhà giáo dục – đã bình luận có tính phê phán rằng: “Đó không phải là kiến trúc. Tất cả các công trình trông đều giống nhau, chỉ có mặt đứng được xử lí khôn khéo”<2l6). Chắc chắn, đây là lời thức tỉnh những kiến trúc này.