Quy hoạch đô thị Hậu – Hiện đại cấp tiến (P2)

Thượng Hải đông dân hơn Hong Kong và là một trung tâm tài chính quan trọng nhất của Trung Hoa. Thượng Hải cũng đã rút ra những bài học quan trọng từ các kinh nghiệm của Hong Kong, đặc biệt là sự phớt lờ một cách thành công của Hong Kong (ngay trước mũi ông chủ thuộc địa người Anh) đối với Quy hoạch hiện đại chủ nghĩa và niềm tin vững chắc vào sự đổi mới và thí nghiệm với các công cụ đô thị mới. Thách thức hiện nay đối với Thượng Hải là làm cho thế giới thừa nhận là địa điểm quan trọng nhất cho các hoạt động nghệ thuật và văn hoá, cũng như có thể chế học thuật tuyệt hảo. Thượng Hải là nơi chứa đựng trong đó các trình độ của xã hội, những giá trị khác nhau, các lối sống và mức sống, cũng như sự bàn luận về tri thức và nghệ thuật đều xảy ra đồng thời và xung đột với nhau. Sự phá sản của chủ nghĩa Hiện đại và có vẻ trống rỗng tri thức và thẩm mĩ, Thượng Hải đã tích cực vứt bỏ những hạn chế và các tục lệ của những phong cách kiến trúc và các quy tắc quy hoạch vượt quy định. Bây giờ nó đã bắt đầu nói bằng ngôn ngữ đô thị mới của chính mình để phản ánh quá trình phát triển hỗn loạn, gò ép thời gian bởi sự lai tạo những nét đặc điểm một cách hữu hiệu.
Với viễn cảnh rộng mở hơn, Thượng Hải là biểu tượng hoàn hảo của Trung Hoa đương đại. Vì thế hình ảnh đô thị của nó phải bao gồm một cách rõ ràng và đem lại biểu cảm về lí tưởng xã hội chủ nghĩa của Trung Hoa và nghĩa vụ về đạo lí hướng tới bình đẳng về thu nhập và công bằng xã hội. Đến nay, Trung Hoa đã thành công khác thường trong việc quản lí sự cân bằng tinh tế giữa hộ tư tưởng xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế thị trường tự do; tuy nhiên bây giờ phải tìm ngay để hướng tới những vấn đề về đô thị hóa với sự áp dụng một cách hữu hiệu và có ý thức sự công bằng về không gian trong toàn bộ quá trình phát triển. Xin trích dẫn lời của Edward Soja: “Tôi không có ý định thay thế sự công bằng về không gian cho ý niệm quen thuộc hơn là cống bằng xã hội, mà muốn làm rõ hơn về tính không gian có tiềm năng mạnh mẽ nhưng thường vẫn còn mờ mịt với tất cả các khía cạnh của đời sống xã hội và mở ra trong tính xã hội (và tính lịch sử) không gian ấy những con đường hữu hiệu hơn để biến đổi thế giới tốt hơn thông qua thực tiễn có ý thức về không gian và chính trị”(72).
ớ Thượng Hải, sự công bằng về không gian có nghĩa là tiếp tục nâng cấp môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho tất cả các công dân bao gồm cả hàng triệu người nông thôn di cư ra thành phố. Điều đó bao gồm việc cung cấp cho tất cả có nhà có thể ở được và hệ thống giao thông, công viên công cộng, không gian cây xanh, chỗ nghỉ ngơi giải trí, các phương tiện y tế và giáo dục. Thách thức đó đòi hỏi phải hiểu sâu sắc về những kiến thức hiện nay trong việc bàn luận về đô thị phức tạp để phân phối một cách có hiệu quả các nguồn tài chính và vật chất có thể có được.Thượng Hải phải thực hành để dùng cụm từ của Leonie Sandercock: “Quy hoạch Hậu – hiện đại Cấp tiến”(73).
Khi nhà cửa được coi là mau chóng có thể đạt đượcvề mặt kinh tế hoặc khi nó trở nên đổ nát tan hoang thì chắc chắn nó phải bị phá hủy và được xây dựng lại. Tuy nhiên, những không gian như thế thường độc đáo và hỗn loạn. Các không gian không xác định có bề mặt lởm chởm trong thiên nhiên và có thể cưỡng lại sự thay đổi việc sử dụng một cách nhanh chóng, được phân thành nhiều mảnh, diễn đạt thiết kế một cách quá ngu ngốc và sắp xếp không gian một cách bất hợp lí không thể nhân nhượng được.
Ở Thượng Hải, nhiều không gian “in – between” (“ở giữa”), “leftover” (“trên – bên trái”) và “dead – zone” (“tử địa”) đang tồn tại đã bị phá hủy và được thay thế bằng những địa điểm mới.
Tuy nhiên, sự phá hủy với quy mô lớn đã giảm bớt những không gian lớn của nongtang{1S), cùng với môi trường truyền thống phức tạp của chúng – nơi sinh lực, tính sáng tạo và sự năng động của địa phương đã được tạo ra. Trong bối cảnh công bằng về không gian, đặc biệt là trong việc cung cấp nhiều nhà ở cho dân nghèo đô thị và những người nông dân di cư ra thành phố, sự bảo tồn các nongtang còn lại hiểu được ý nghĩa kinh tế vững chắc, đặc biệt là khi những khu vực ấy có thể được truyền sinh lực bởi việc sử dụng hỗn hợp và bố trí quy hoạch một cách đổi mới. Nongtang sẽ dứt khoát được hấp dẫn đối với cộng đồng nghệ thuật. Nhiều nghệ sĩ và những cá nhân sáng tác sẽ sống và làm việc ở đây. Cuối cùng, các khu vực ấy có thể chứng tỏ là kiên cường trước những thay đổi nổ ra đột ngột vì chúng chứa đựng tất cả các kí ức, những mong muốn và tinh thần của Thượng Hải trong suốt cả lịch sử vừa qua.
5. KẾT LUẬN
Trong hai thập niên Thượng Hải đã lấy lại được địa vị thành phố quốc tế. Sự phát triển ở Phố Đông (Pudong) đã cho những dấu hiệu rõ ràng về tham vọng của Thượng Hải trở thành một trung tâm tài chính lớn của toàn cầu. Sức sống và tính năng động của bản chất toàn cầu của thành phố này đã được biểu lộ có sức thuyết phục trong việc nó được chọn làm nơi sáng tác nghệ thuật, đổi mới thiết kế và có lối sống tiến bộ.
Tuy nhiên, Thượng Hải đang tồn tại ở bước ngoặt chính trị – xã hội đặc biệt cưa nước Trung Hoa thời Cải cách và sau cách mạng. Vì thế Quy hoạch đô thị của nó phải biểu lộ và được chỉ đạo bởi những nguyên tắc về sự công bằng về môi trường và về không gian trong bối cảnh rộng rãi hơn của sự cam kết có tính tư tưởng và dân tộc về sự công bằng hợp lí trong thu nhập và công bằng xã hội. Do đó Thượng Hải sẽ không nổi lên một lần nữa với các hình ảnh không tưởng của lối sống thuộc địa trong quá khứ và những đặc quyền đặc lợi, thừa thãi lao động rẻ mạt, bóc lột tình dục và các thói hư tật xấu khác – địa ngục trần gian của dân nghèo và những người không có đặc quyền đặc lợi.
Trong tương lai không xa, Thượng Hải sẽ trở thành thành phố chính của vùng Châu thổ sông Dương Tử (the Yangtze River Delta region) một trong những vùng siêu đô thị toàn cầu sôi động nhất trên thế giới.Thượng Hải sẽ tạo ra kiến trúc đổi mới, có chất lượng và sẽ có nhiều kinh nghiệm đô thị mới và bất ngờ. Thượng Hải sẽ cho ta một môi trường bền vững và đầy sức sống với những tiện nghi đầy đủ. Cùng với cộng đồng nghệ thuật ngày càng sôi nổi và nền văn hoá quốc tế phong phú, năng động, Thượng Hải sẽ trở thành một nơi rất có thể chung sống đối với mọi người và là một trong những địa điểm lí thú cần tham quan trên thế giới cho cư dân địa phương cũng như cho du khách ngoại quốc.