Văn hóa trong Thượng Hải toàn cầu thích ứng với địa phương (P2)

Tuy tính hậu – hiện đại tư bán chủ nghĩa hậu kì chi phối xu hướng chủ đạo hiện nay cứa phương Tây, lĩnh vực bàn luận cơ bán được lựa chọn bây giờ đã được mở rộng để bao gồm cả những nhu cầu cơ bản, sự bền vững và sự công bằng xã hội. Tôi xin trích dẫn lời của Trương Húc Đông (Zhang Xudong):
“Chủ nghĩa Hậu – hiện đại Trung Hoa… quấn quýt với kinh nghiệm của Trung Hoa mà không phải chủ nghĩa xã hội, cũng không phải Chủ nghĩa tư bản dường như có được những đáp ứng thỏa đáng nữa, tư duy sáng tạo là cần thiết một cách cấp bách, tối thiểu là hiểu được tại sao, như thế nào hoặc trong bao lâu nền kinh tế Trung Hoa, cơ cấu xã hội và chính trị còn có thể quản lí để mày mò và tối đa là diễn đạt rõ lí thuyết mới cho một chế độ xã hội mới và sự bàn luận có trí tuệ văn hoá đang diễn ra<42).
Năm 1992 ông Đặng Tiểu Bình (Deng Xiaoping) đi miền Nam và đã thuyết trình để đem lại sức sống mới cho nền kinh tế thị trường. Sự chấp thuận chính thức mạnh mẽ rõ ràng ấy đối với nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và cuộc cách mạng của người tiêu dùng Trung Hoa đã cùng làm thay đổi tư duy về nền văn hoá để bao gồm sự ưa chuộng như một khía cạnh quan trọng của vốn vãn hoá. Nền kinh tế của lối sống mới ngày càng trở thành chiến trường của những giá trị thay đổi nhanh chóng và sự kiểm soát tư tưởng. Với tính chất dễ có được của công nghệ thông tin và mở rộng nhiều hơn cho toàn cầu hóa và các ảnh hưởng bên ngoài, môi trường văn hoá là sự căng thẳng chưa từng trải qua và tác động tương hỗ có sức thuyết phục giữa tính đương đại của địa phương và của toàn cầu. Khống ở đâu trên đất Trung Hoa điều đó hiển nhiên hơn ở thành phố quốc tế Thượng Hải.
Với sự tăng thêm sức sống vừa qua, điều tự nhiên là sân khấu văn hoá Thượng Hải giới thiệu quá trình toàn cầu hóa thích ứng với địa phương một cách nhanh như điện theo kiểu gây ấn tượng mạnh nhất bằng cách đồng thời chấp nhận và duy trì tính phổ biến toàn cầu và với niềm tự hào lớn lao làm cho nền văn hoá đồ thị Trung Hoa mới có tính chất đặc biệt và lí thú tồn tại mãi mãi. Thuật ngữ glocalisation kết hợp với từ local (tính địa phương) và từ global (tính toàn cầu) bao gồm và định rõ cả sự địa phương hóa cái của bên trong và tòan cầu hóa cái của bên ngoài. Khái niệm mới và khác với quan hệ toàn cầu và địa phương ấy đập tan sự chống đối cố hữu và mở ra một phương thức khác đẻ tìm hiểu cái mà cho đến nay chưa từng thấy và chưa được khảo sát kĩ(43). Tuy nhiên, Nezar AI Sayyad tuyên bố rằng “lịch sử thế giới chứng tỏ phong trào tiến tới sự phân biệt về văn hoá và không đồng nhất hóa, trong đó mỗi cá thể đòi hỏi sự trung thành với
nhiều hơn một nền văn hoá và yêu cầu bản sắc khác nhau trong thời gian khác nhau và ở địa điểm khác nhau”(44).
Sức sống của sân khấu văn hoá, yêu cầu cho nền vãn hoá bình dân và đập tan lực lượng thị trường đa nguyên đảm bảo rằng vật liệu và nguồn nhân lực đang phát triển ở Thượng Hải. Một mặt, lớp trẻ với tính sáng tạo và năng khiếu đã được phát hiện, mặt khác, những người tài năng thấy được sở trường, nãng khiếu của mình đã bị thu hút về sống và làm việc ở thành phố sôi nổi, rộn ràng. Kết quả là cơ sở hạ tầng của mạng lưới xã hội trong thành phố ngày càng phát triển phức tạp hơn. Đồng thời, cùng với sự nở rộ việc vui chơi, giải trí, vãn hoá giới cũng ngày càng cởi mở và hiển nhiên theo ấn phẩm mới đây có tựa đề Opening up: Youth Sex culture and Market Reform in Shanghai(45) (Trò chuyện cởi mở:Vãn hoá giới của Tuổi trẻ và Cải cách thị trường ở Thượng Hải). Hậu Hàn Như (Hou Hanru) có tính chất phê phán gọi Thượng Hải (Shanghai) là “vãn hoá dục vọng. Thành phố trần trụi, thân thể trần truồng, và điều gây ấn tượng mạnh nhất là tâm trí trần trụi”(46).
Quang cảnh vãn hoá hiện nay ở Trung Hoa đang trải qua làn sóng nổi loạn của thanh niên. Quang cảnh văn học của Thượng Hải chỉ là một thí dụ về năng lực đang lớn lẽn bắt nguồn từ một mảng rộng cơ sở hạ tầng mềm trong việc sáng tạo nghệ thuật và công nghiệp nghỉ ngơi giải trí. Việc khai trương hiệu sách khổng lồ đầu tiên “Scholar” (“Học giả”) cho thấy tính ưu việt của Thượng Hải với tư cách nơi tiếp thị cho nền văn hoá Trung Hoa mới(47). Các hiệu sách phục vụ nhiều hơn cho nghệ thuật và các cộng đổng trí thức. Nó cũng hấp dẫn và đem lại niềm vui cho quần chúng đông đảo trong việc quảng cáo cái đúng mốt, cái trang nhã có khiếu thẩm mĩ và có tính thông dụng quốc tế.
Trong danh sách những cuốn sách bán chạy nhất của Thượng Hải trong thời gian gần đây có San Chong Men (Tam Trọng Môn) của Hàn Hàn (Han Han) – người đã bắt đầu viết từ năm 17 tuổi. Ông và thế hộ mới những tác giá trẻ viết với phẩm chất địa phương rõ ràng về những người dân đô thị Trung Hoa đang vượt qua những thực tế hằng ngày với sự tôn trọng giới công chức và nền kinh tế thị trường ở một thành phố có ảnh hưởng toàn cầu đã đồng hóa đương đại ngày càng tăng. Họ minh họa cuộc đấu tranh rất nổi tiếng chống lại chế độ quan liêu hành chính và chứng minh rằng những người tiêu dùng không thể bị các quan chức và những người kiểm duyệt kiểm soát một cách hữu hiệu trong thời đại thông tin. Ở Trung Hoa, internet như phương tiện thông tin đại chúng số 1 của việc xuất bản công bố đã được khuyến khích viết về bất cứ cái gì ở khắp mọi nơi trên Trái Đất, kể cả các nhà văn tài năng làm ra những cuốn tiểu thuyết điện tử có sức lôi cuốn rất lớn, cũng như văn học bị chính thức cấm như Shanghai Baby (“Thượng Hải báo bối” – Bé cưng Thượng Hải) của Vệ Tuệ (Wei Hui)<49). Theo gương các nhà vãn được ái mộ ấy, những người trí thức Trung Hoa cũng đã sử dụng internet để cung cấp cho báo chí điện tử trí tuệ phi – thương mại, không chính thức như những kênh bàn luận nghiêm túc không theo xu hướng chủ đạo(5()).

Đối mặt với sự công kích kịch liệt của cuộc vận động để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, sự toàn cầu hóa và phương tiện thông tin đại chúng, nhiều nghệ sĩ đã tìm thấy con đường thích hợp của việc hợp nhất những yếu tố đó vào việc sáng tạo nghệ thuật cúa họ bằng cách kết hợp các hình ảnh thương mại hằng ngày kiểu như Warhol lấy từ nển văn hoá dân gian và những môtip nghệ thuật truyền thống Trung Hoa. Tuy nhiên, các nghệ sĩ khác có tính phê phán nhiều hơn. Một số đã nuối tiếc vì việc phá hủy mồi trường lịch sử trong khi những người khác lại chọn cách đưa lên sân khấu sự phán kháng và chống đối mãnh liệt trong nghệ thuật của họ.
VI các nghệ sĩ đương đại của Trung Hoa, kể cả những người đang sống lưu vong’5’1 dã được quảng cáo (trên truyền hình và báo chí) và được công nhận nhiều hơn, sự tự tin mới đã được phản ánh rõ trong các tác phẩm hiện nay của họ. Nghệ thuật Trung Hoa ngày nay, bao gồm cả âm nhạc, văn học và điện ảnh, tất cả đều có phẩm chất phong phú và có tính nổi loạn đáng mong muốn. Họ thường xuyên thăm dò các đại lộ và phấn đấu để tạo ra các không gian mới được lựa chọn để những tiếng nói của họ được nghe thấy. Sự thỏa hiệp về tư tưởng của chương trình truyền hình Hong Kong dẫn đến công thức có thể chấp nhận được “không có tin tức, không có khiêu dâm, không có bạo lực”(54) là không đủ rõ ràng cho những người tiêu dùng Trung Hoa. Như nam châm tự nhiên của thanh niên và tính sáng tạo ở Trung Hoa, cũng như ở khu vực Đông Á và xa hơn, Thượng Hải nổi lên nhanh như một địa điểm văn hoá quan trọng cho sáng tác thiết kế và nghệ thuật ở châu Á, vừa thách thức lại vừa bổ sung tính ưu việt ngày nay của Tokyo.